عکاسی مستند معاصر ایران و چالش صحنه پردازی عکس
عکاسی در اساس کنشی مبتنی بر عدم مداخله است. 
                                                                         سوزان سانتاگ

در مقایسه با تصویر سازی دیجیتال، ویژگی اساسی گرایشی از عکاسی که به عنوان عکاسی مستند شناخته می‌شود، ارجاعش به شخص، شیئ یا اتفاقیست که در واقعیت وجود داشته است. این حضور مادی، اصل یا سرچشمهٔ امکان ایجاد یک تصویر است و در نتیجه اعتبار عکس مستند ناشی از همین حضور مادیست و در اساس همین ویژگی ارجاعی عکاسی مستند است که به طرق مختلف به ین سبک از عکاسی اعتبار، نیرو، اهمیت و معنایی خاص می‌بخشد. اما متاسفانه در سال‌های اخیر، گروهی از عکاسان مستند گرای کشورمان، از عکاسان با سابقه و اسم و رسم دار گرفته تا عکاسان تازه کار، شاید به نیت کسب جوایز در جشنواره‌ها به شدت به صحنه‌پردازی عکس‌هایی رو آورده‌اند که در آخر می‌بایست با مشخصهٔ «عکس به عنوان سند» ارائه و دیده شوند. 
در میان عکاسان مستند گرای کهنه کار و تازه کار ایرانی، همواره گروه اندکی وجود داشته‌اند که به صحنه‌پردازی عکس‌هایشان شناخته شده بوده و هستند. اما برای من که سابقهٔ حضور چندین دوره‌ای در اردوهای عکاسی جشنواره‌های مختلف داشته‌ام، مایهٔ تاسف است که بگویم در اردوی عکاسی چهارمین دورهٔ جشنوارهٔ فاخر، ارزشمند و قابل احترام بیرجند در قاب ایران که به گواه متن فراخوان آن «نگاه مستند به شهر بیرجند، هدف و روش اصلی این جشنواره است»، دیدن عدهٔ زیادی از عکاسانی که پیش از ثبت تصویر، سوژه را بطور کامل تحت کنترل خود قرار داده و با اهتمام بسیاری سعی در چیدمان صحنه می‌کردند، غافلگیر کننده بود و تاسف آور‌تر اینکه در میان آن‌ها عکاسان کمابیش شناخته شده تری نیز به چشم می‌آمدند که گویا به تازگی به این جریان پیوسته‌اند. 
نکتهٔ دیگری که البته نه فقط در اردوی عکاسی اخیر بلکه در بسیاری از مواقع دیده شده است، برخورد ساده انگارانهٔ عده‌ای از عکاسان مستندگرا با پرسش «امکان یا عدم امکان حذف المان‌های مزاحم در عکس» است. دوستان طوری به سادگی از حذف کردن فلان شیئ مزاحم و یا حتا در بعضی مواقع آن آدم قرار گرفته در داخل کادر سخن می‌گفتند که انگاری فراموش کرده بودند تمامی ارزش یک عکس مستند به وجهٔ استنادی آن، باز می‌گردد و نه چیز دیگر و بازهم مایهٔ تاسف است که بگویم حداقل چند مورد از عکس‌های مستند مطرح و برندهٔ جوایز معتبر داخلی در زمینهٔ عکاسی مستند در سال‌های اخیر، عکس‌هایی بوده‌اند که نه تنها در آن‌ها حذف المان‌های مزاحم به کمک نرم افزار انجام شده بلکه در مواردی هم برای جلوهٔ بهتر و تاثیر گذاری بیشتر عکس، المان‌هایی نیز به آن اضافه شده است! 
البته این معضل را برگذار کنندگان جشنواره‌ها با درخواست فایل خام (فرمت RAW) عکس‌های برگزیده به سادگی می‌توانند برطرف کنند، کاری که سالهاست در بیشتر جشنواره‌های مستند خارجی انجام می‌شود و امید به اینکه بزودی در جشنواره‌های مشابه داخلی نیز معرفی آثار بر‌تر مشروط به مشاهدهٔ فایل خام آن‌ها شود. 
به هر حال در مواردی مانند این، میزان پایبندی به اصول اخلاقی و وجدان کاری عکاس نقش تعیین کننده‌ای را ایفا می‌کند. البته شاید هنوز آن مثال به یاد ماندنی استاد گرانمایه اسماعیل عباسی عزیز به گوش این عده از دوستان نرسیده است که می‌گوید: 
جابجا کردن جسمی حتا به کوچکی یک چوب کبریت، چه قبل از گرفتن عکس و چه بعد از آن، عکس را از دایرهٔ «مستند» بودن خارج کرده و آن را وارد محدودهٔ «فاین آرت» می‌کند
یا شاید هم آن را شنیده‌اند و به مانند بسیاری دیگر از اصول اخلاقی که در سال‌های اخیر در جامعهٔ ما نادیده گرفته می‌شود، آن گروه مشخص از عکاسان مستند گرا نیز، دانسته این اصل مهم را نادیده می‌گیرند. 


پی نوشت: 
- با معرفی آثار راه یافته و برگزیدهٔ چهارمین جشنوارهٔ عکس بیرجند در قاب ایران، مشخص شد که هیات داوران با آگاهی کامل، بسیاری از عکس‌هایی که به وضوح صحنه‌پردازی شده می‌نمودند را واجد شرایط انتخاب شدن ندانسته و این خود مایهٔ امیدواریست. 
- تبریک و خسته نباشید به رضا خالدی عزیز و همهٔ دست اندرکاران که این بار نیز جشنوارهٔ بیرجند را با حداقل کاستی‌ها برگزار نموده و امید به تداوم این جشنوارهٔ ارزشمند در طی سالیان طولانی.
علی میراسماعیلی [ ۲۹ ارديبهشت ۱۳۹۳ ]

ممنون از همه ی دوستان


سجاد مصلی [ ۲۹ ارديبهشت ۱۳۹۳ ]

درود و سپاس.


جاوید خدمتی [ ۲۸ ارديبهشت ۱۳۹۳ ]

سلام
مطلب خوبی بود البته این قضیه در محافل عکاسی و جشنواره ها همیشه چالش برانگیز بوده ولی متاسفانه در فراخوان ها و برگزاری جشنواره ها چندان مورد عنایت قرار نمی گیرد


فاطمه [ ۲۸ ارديبهشت ۱۳۹۳ ]

سپاس از مطلب بجا و آموزنده ای که قرار دادین


:
:
:
:
:
اگر تصویر نمایش داده نشده است و یا خوانا نیست، لطفا بر روی آن کلیک کنید تا عبارت جدیدی نمایش داده شود.