عکاسی در اساس کنشی مبتنی بر عدم مداخله است. 
                                                                         سوزان سانتاگ

در مقایسه با تصویر سازی دیجیتال، ویژگی اساسی گرایشی از عکاسی که به عنوان عکاسی مستند شناخته می‌شود، ارجاعش به شخص، شیئ یا اتفاقیست که در واقعیت وجود داشته است. این حضور مادی، اصل یا سرچشمهٔ امکان ایجاد یک تصویر است و در نتیجه اعتبار عکس مستند ناشی از همین حضور مادیست و در اساس همین ویژگی ارجاعی عکاسی مستند است که به طرق مختلف به ین سبک از عکاسی اعتبار، نیرو، اهمیت و معنایی خاص می‌بخشد. اما متاسفانه در سال‌های اخیر، گروهی از عکاسان مستند گرای کشورمان، از عکاسان با سابقه و اسم و رسم دار گرفته تا عکاسان تازه کار، شاید به نیت کسب جوایز در جشنواره‌ها به شدت به صحنه‌پردازی عکس‌هایی رو آورده‌اند که در آخر می‌بایست با مشخصهٔ «عکس به عنوان سند» ارائه و دیده شوند. 
در میان عکاسان مستند گرای کهنه کار و تازه کار ایرانی، همواره گروه اندکی وجود داشته‌اند که به صحنه‌پردازی عکس‌هایشان شناخته شده بوده و هستند. اما برای من که سابقهٔ حضور چندین دوره‌ای در اردوهای عکاسی جشنواره‌های مختلف داشته‌ام، مایهٔ تاسف است که بگویم در اردوی عکاسی چهارمین دورهٔ جشنوارهٔ فاخر، ارزشمند و قابل احترام بیرجند در قاب ایران که به گواه متن فراخوان آن «نگاه مستند به شهر بیرجند، هدف و روش اصلی این جشنواره است»، دیدن عدهٔ زیادی از عکاسانی که پیش از ثبت تصویر، سوژه را بطور کامل تحت کنترل خود قرار داده و با اهتمام بسیاری سعی در چیدمان صحنه می‌کردند، غافلگیر کننده بود و تاسف آور‌تر اینکه در میان آن‌ها عکاسان کمابیش شناخته شده تری نیز به چشم می‌آمدند که گویا به تازگی به این جریان پیوسته‌اند. 
نکتهٔ دیگری که البته نه فقط در اردوی عکاسی اخیر بلکه در بسیاری از مواقع دیده شده است، برخورد ساده انگارانهٔ عده‌ای از عکاسان مستندگرا با پرسش «امکان یا عدم امکان حذف المان‌های مزاحم در عکس» است. دوستان طوری به سادگی از حذف کردن فلان شیئ مزاحم و یا حتا در بعضی مواقع آن آدم قرار گرفته در داخل کادر سخن می‌گفتند که انگاری فراموش کرده بودند تمامی ارزش یک عکس مستند به وجهٔ استنادی آن، باز می‌گردد و نه چیز دیگر و بازهم مایهٔ تاسف است که بگویم حداقل چند مورد از عکس‌های مستند مطرح و برندهٔ جوایز معتبر داخلی در زمینهٔ عکاسی مستند در سال‌های اخیر، عکس‌هایی بوده‌اند که نه تنها در آن‌ها حذف المان‌های مزاحم به کمک نرم افزار انجام شده بلکه در مواردی هم برای جلوهٔ بهتر و تاثیر گذاری بیشتر عکس، المان‌هایی نیز به آن اضافه شده است! 
البته این معضل را برگذار کنندگان جشنواره‌ها با درخواست فایل خام (فرمت RAW) عکس‌های برگزیده به سادگی می‌توانند برطرف کنند، کاری که سالهاست در بیشتر جشنواره‌های مستند خارجی انجام می‌شود و امید به اینکه بزودی در جشنواره‌های مشابه داخلی نیز معرفی آثار بر‌تر مشروط به مشاهدهٔ فایل خام آن‌ها شود. 
به هر حال در مواردی مانند این، میزان پایبندی به اصول اخلاقی و وجدان کاری عکاس نقش تعیین کننده‌ای را ایفا می‌کند. البته شاید هنوز آن مثال به یاد ماندنی استاد گرانمایه اسماعیل عباسی عزیز به گوش این عده از دوستان نرسیده است که می‌گوید: 
جابجا کردن جسمی حتا به کوچکی یک چوب کبریت، چه قبل از گرفتن عکس و چه بعد از آن، عکس را از دایرهٔ «مستند» بودن خارج کرده و آن را وارد محدودهٔ «فاین آرت» می‌کند
یا شاید هم آن را شنیده‌اند و به مانند بسیاری دیگر از اصول اخلاقی که در سال‌های اخیر در جامعهٔ ما نادیده گرفته می‌شود، آن گروه مشخص از عکاسان مستند گرا نیز، دانسته این اصل مهم را نادیده می‌گیرند. 


پی نوشت: 
- با معرفی آثار راه یافته و برگزیدهٔ چهارمین جشنوارهٔ عکس بیرجند در قاب ایران، مشخص شد که هیات داوران با آگاهی کامل، بسیاری از عکس‌هایی که به وضوح صحنه‌پردازی شده می‌نمودند را واجد شرایط انتخاب شدن ندانسته و این خود مایهٔ امیدواریست. 
- تبریک و خسته نباشید به رضا خالدی عزیز و همهٔ دست اندرکاران که این بار نیز جشنوارهٔ بیرجند را با حداقل کاستی‌ها برگزار نموده و امید به تداوم این جشنوارهٔ ارزشمند در طی سالیان طولانی.

Micha___Koralewski

عکس از  Michał Koralewski

با پیشرفت تکنولوژی ساخت گوشی‌های هوشمند در سال‌های اخیر، مبحث عکاسی با تلفن همراه آنچنان فراگیر شده که حتا بسیاری از معدود کسانی که تا پیش از این به عکاسی علاقهٔ چندانی نشان نداده بودند را مجذوب خود کرده است. توانایی ثبت تصویر با تلفن همراه، عکاسی را از آنچه تا کنون بوده همه گیر‌ تر کرده است. این گسترش غافلگیر کننده علل مختلفی دارد که یکی از مهم‌ترین آنها اینست که افراد زیادی هستند که دوربین عکاسی ندارند اما از یک آیفون، تبلت و یا یک گوشی هوشمند استفاده می‌کنند. این امر وقتی با میل ذاتی بشر برای ثبت تصویری محیط پیرامون خود همراه شد، عکاسی با تلفن همراه را به مبحثی جدی در عکاسی معاصر بدل نمود.

به اعتقاد بسیاری از منتقدان و نظریه پردازان عکاسی معاصر، چنین اتفاقی در تاریخ عکاسی بی‌سابقه بوده است، حتا گروهی از این نظریه پردازان، تاثیرگوشی های تلفن همراه  بر روند تحول عکاسی در چند سال آینده را بیشتر از تاثیر اختراع عکاسی رنگی بر روند تغییرات عکاسی در سال‌های پس از آن می‌دانند.

Sheldon_Serkin

 عکس از  Sheldon Serkin

با دوربین گوشی‌های هوشمند، دنیا از پرسپکتیو متفاوتی روایت می‌شود که این خود منجر به تدوین چهارچوب‌های جدیدی در بحث زیبایی‌شناسی در عکاسی شد. امروزه در محیط اطرافمان شاید کمتر سوژه‌ای بتوان پیدا کرد که بار‌ها و بار‌ها از آن عکاسی نشده باشد، در همه «جا» از همه «چیز» عکاسی شده است، از بعضی بیشتر، از بعضی کمتر، اما با پرسپکتیو متفاوتی که دوربین های تلفن همراه در اختیار عکاسان می‌گذارد، از‌‌ همان سوژه‌های آشنا می‌توان تصاویری ثبت کرد که با آنچه تاکنون دیده‌ایم بسیار متفاوت است.


_whistlingrabbit

 عکس از Alice Meynell

 علاوه بر این،عکاسی با تلفن همراه بویژه در فتوژورنالیزم و عکاسی خیابانی مرزهای عکاسی را بسیار فرا‌تر برده و محدودهٔ مکان‌ها و شرایطی را که در آنها می‌شود عکس تولید کرد را به طرز چشمگیری گسترش داده است. در واقع با تلفن همراه می‌توان در بسیاری از شرایط و موقعیت‌هایی که با وسایل دیگر امکان ثبت تصویر وجود نداشت، عکس برداری کرد. اما کاربرد عکاسی با تلفن همراه به هیچ وجه محدود به فتوژورنالیزم نشد، در تمامی زیرشاخه‌های عکاسی، از فتوآرت گرفته تا عکاسی مستند، از پرتره گرفته تا عکاسی معماری و طبیعت، هنرمندان بزرگی به تولید آثار هنری خود با استفاده از افق‌های تازه‌ای که دوربین گوشی های تلفن همراه در اختیارشان قرار داده بود روی آورده و آثار ماندگاری خلق کرده‌اند.


Armineh_Hovanesian_Cigarette_and_butts_LemeCam

عکس از: Armineh Hovanesian


Geri_Centonze

عکس از: Geri Centonze



koci_564x564
عکس از: Richard Koci


در جامعهٔ عکاسان ایرانی نیز پدیدهٔ عکاسی با تلفن همراه به شدت در حال فراگیر شدن است، جدی‌ترین رویکرد در این مقوله در ماه‌های اخیر را در جشنوارهٔ عکس خانهٔ دوست مشهد شاهد بوده‌ایم، جاییکه در اقدامی هوشمندانه قرار گرفتن بخش عکس های موبایلی به عنوان یکی از بخش‌های اصلی جشنواره منجر به تشویق عکاسان به عکسبرداری با موبایل در داخل حرم (جاییکه به شدت در مقابل ورود دوربین‌ها مقاوم است) شد و ثبت تصاویر نابی با مضمون زیارت توسط عکاسان، شاید بزودی خط بطلانی همیشگی بر ایدهٔ ممنوعیت عکاسی در داخل حرم رضوی بکشد. 

در این باب بیشتر خواهم نوشت...

IMG_4358
مشهد، جشنوارهٔ عکس خانهٔ دوست - عکس از علی میراسماعیلی

صفحه 1 از 1
[1]